Yapay zekâdan fetva sormak

Fetva, şer’î hükmü bir müsteftîye uygulayarak haber vermektir; ehliyet, adalet ve ilim şarttır. Yapay zekâ bir âlettir: metin üretir, kaynak karıştırabilir, uydurma dipnot (hallucination) verebilir. Âlet müftü olamaz; sorumluluk kullanıcıda ve — varsa — sistemi dinî otorite gibi sunandadır. İlim tahsilinde yapay zekâ, sözlük, tarama ve müzakere yardımcısı olarak kullanılabilir. Ancak hanımın iddeti, boşanma, şirketin zekâtı gibi bağlayıcı sonuç doğuran sorularda yalnızca modele güvenmek tehlikelidir. Nassları yanlış birleştiren cevap, bilgisiz fetva yasağına (Allah hakkında bilmeden konuşma, A’râf 7:33) yaklaşır. Doğru kullanım: modeli taslak ve kaynak önerisi için çalıştırıp ehil âlimle doğrulamak; kişisel durumu (zarûret, örf, hastalık) modele eksiksiz anlatmadan hüküm çıkarmamak; ihtilaflı meselede tek cümlelik cevaba yapışmamak. Selefî veya mezhep filtresi eklemek, modeli masum kılmaz. Bu sitenin metinleri de eğitim özetidir; chatbot gibi onlar da âlimin yerini tutmaz. Amelî hüküm için canlı ehil mercie gidiniz. Modelin kendinden emin üslubu, ilim ehliyetini taklit edebilir; bu en tehlikeli yanıdır. Dipnot uyduran cevaplar, bilgisiz kişiyi delilli sanır. Özellikle boşanma, miras, ticaret şirketi ve tıbbî ruhsat konularında bağlayıcı amel için canlı âlim şarttır. Eğitimde ise modeli soru üretici veya özetleyici diye kullanıp her maddeyi birincil kaynağa götürmek güvenli yoldur. Allah hakkında zan ile konuşmak, ekranın hızından daha ağır bir günahtır.