Sosyal medyada gıybet ve ifşa

Gıybet, birinin arkasından hoşlanmayacağı bir ayıbını anmakır; Hucurât 49:12 bunu et yemeye benzetir. Hz. Peygamber gıybeti bu şekilde tarif etmiştir (Müslim, Birr). Yalan, iftira (buhtân) ve ayıbı yayma (fasl) ayrıca yasaktır. Ekran değişince hüküm değişmez: yazı, ses, emoji ve sadece etkileşim niyeti aynı dili taşır. Sosyal medyada yaygın formlar şunlardır: isim vererek veya ima ile rencide etmek; özel sohbet ekran görüntüsünü izinsiz paylaşmak; tövbe etmiş kişinin eski günahını kazımak; uyanık olun bahanesiyle kişisel kusuru teşhir etmek. Emr-i bi’l-ma’rûf, gıybet ruhsatı değildir; nasihat gizlilik ve yumuşaklık ister. Aleni bid’at ve Müslümanlara zarar veren kamu zulmünü belgelemek, âlimlerin gıybet istisnası saydığı dar alana girebilir — bu kapı kişisel kin için kullanılmaz. Beğeni ve retweet, içeriğe iştirak şüphesi doğurur. Anonim hesap, vebali düşürmez. Silinen hikâye bile görüldüyse etki doğmuş olabilir; tövbe, mümkünse özür ve ifşanın yayılmasını durdurma ile tamamlanır. Dijital ahlak, klasik dili yeni araçlara taşımaktır. Paylaşmadan önce yüzüne söyler miydim? sorusu çoğu fitneyi keser. Özel olayınız için ehil âlime danışınız. Kamuoyu yararı iddiası, kişisel hesaplaşmayı meşrulaştırmak için sık suistimal edilir. Paylaşmadan önce üç süzgeç işe yarar: doğru mu, gerekli mi, üslup adaletli mi? Yanlış olduğu sonradan anlaşılan ifşada yalnızca sildim yetmez; mümkünse düzeltme ve özür gerekir. Dijital iz, klasik sözden daha kalıcıdır; bu yüzden dil zaptı bugün daha da ağır bir emanetdir.