Organ bağışı ve nakli

İnsan bedeninin saygınlığı (kerâmetü’l-âdemî) nasslarla sabittir; ölünün kemik kırmak bile diriye eziyet gibi görülmüştür (Ebû Dâvûd). Aynı zamanda Kim bir canı kurtarırsa bütün insanları kurtarmış gibidir (Mâide 5:32) ayeti, hayat korumayı yüceltir. Organ nakli, bu iki ilkenin çatıştığı modern bir meseledir. Çağdaş İslâm fıkıh akademilerinin çoğunluğu, ölümün kesinleşmesi, vasiyet veya vâris izni, ticaret konusu yapılmama ve alıcının zarûret hâli şartlarıyla organ bağışına cevaz vermiştir. Beyin ölümü tartışması tıbbî ve fıkhîdir; ölümün yakin ile sabit olması şarttır. Organ satışı icmâya yakın bir haramlıktadır; bağış teberru niteliğindedir. Canlıdan nakilde (ör. böbrek) vericinin hayatının tehlikeye girmemesi, fonksiyon kaybının kaldırılamaz olmaması ve baskı altında olmaması aranır. Kalp gibi hayati tek organ canlıdan verilemez. Ölüden kornea, böbrek, karaciğer lobu gibi nakiller, yukarıdaki şartlarla çoğunluk görüşünde caiz görülür. Karşı görüş, bedenin emaneti ve ölüye saygıyı öne çıkarıp nakli reddeder veya çok dar zarûrete hapseder. Bu ihtilaf saygıyla okunmalı; bağış kartı imzalamadan önce hem tıbbî hem fıkhî güvence alınmalıdır. Bu metin bağış teşviki veya yasağı fetvası değildir. Bağış kartı imzalarken satışa konu olmaz şartı fiilen de korunmalıdır; organ ticareti şebekeleri bu kapıyı istismar eder. Aile içi baskıyla canlıdan böbrek alınması, rızayı zedeler. Ölüm anının tespiti hastane protokolüne bırakılırken, yakîn arayışı mümin için de vazgeçilmezdir. Karşı görüşteki âlimlerin kerâmetü’l-meyyit hassasiyeti küçümsenmez; tercihinizi ehil mercie bağlayınız.