Dönüş · Şartlar
Şartlar
Tövbenin şartları âlimler tarafından sayılmıştır ve sayıları azdır. Nevevî, Riyâzü’s-Sâlihîn’in tövbe bâbında bunları üçte toplar: günahı bırakmak, yaptığına pişman olmak, bir daha dönmemeye azmetmek. Günah bir kulun hakkına dokunuyorsa dördüncü bir şart eklenir: o hakkı sahibine iade etmek.
Kur’an ne diyor
تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا
Allah’a içten, hâlis bir tövbe ile tövbe edin.
Tahrîm sûresi, 8
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ
Şüphesiz Allah, tövbe edenleri sever.
Bakara sûresi, 222
Ey mü’minler! Hep birlikte Allah’a tövbe edin ki kurtuluşa eresiniz.
Nûr sûresi, 31
Sahih sünnet ne ekliyor
Bir kul günah işler, sonra kalkıp güzelce abdest alır, iki rekât namaz kılar ve Allah’tan bağışlanma dilerse, Allah onu bağışlar. — Tövbe namazının aslı budur; rekât sayısı ikidir, bir vakte veya sayıya bağlanmamıştır.
Ebû Dâvûd · Tirmizî (Ebû Bekir es-Sıddîk’ten)
Pişmanlık tövbedir.
İbn Mâce; İbn Hacer el-Askalânî hasen, Elbânî sahih demiştir
Allah, kulun tövbesini can boğaza gelmedikçe kabul eder.
Tirmizî (hasen)
Kim güneş batıdan doğmadan önce tövbe ederse, Allah onun tövbesini kabul eder.
Müslim
Âlimler ne diyor
Aynı günaha tekrar tekrar dönen kimsenin önceki tövbesi geçersiz mi olur?
- Nevevî
Şartları taşıyan tövbe, yapıldığı anda sahihtir; kişi sonradan aynı günaha dönerse önceki tövbesi bâtıl olmaz, yeni günah için yeni bir tövbe gerekir.
Riyâzü’s-Sâlihîn, tövbe bâbı
- İbn Kayyim el-Cevziyye
Tövbenin sıhhati, o andaki azmin gerçekliğine bakar; dönme ihtimalini düşünmek tövbeyi bozmaz, fakat dönmemeye kesin karar vermemek onu baştan sakatlar.
Medâricü’s-Sâlikîn, tövbe bahsi
Dolaşan tarifler5 madde
Aşağıdakiler tövbeye dair sâbit olanın üstüne sonradan bindirilmiş sayı, vakit ve vaat tarifleridir. Burada olmaları “yasak” demek değildir; “aslı şudur, hakkında şu âlim şunu demiştir” demektir. Kaynak bir onay değil, bir kanaldır.
Tövbe namazı dört rekâttır; her rekâtta belirli sûreler belirli sayıda okunur ve bitince günahlar silinir. (Salâtü’t-tesbîh adıyla dolaşan tarif.)
İbn Teymiyye — Peygamber’den ﷺ sabit değildir; imamlardan hiçbiri bunu müstehap görmemiştir. Ahmed b. Hanbel de “bu konuda hoşuma giden bir şey ulaşmadı” demiştir.
Ebû Dâvûd · Tirmizî — rivayetin kendisi tartışmalıdır
Receb’in ilk cuma gecesi on iki rekât kılınır; kim kılarsa günahları bağışlanır. (Regâib namazı.)
Nevevî — el-Mecmû’da “çirkin, münker bir bid‘at” demiş ve şiddetle reddetmiştir; İzz b. Abdisselâm ve İbnü’l-Cevzî de aynı hükümdedir.
Hiçbir sahih hadis kitabında aslı yoktur
Şa‘bân’ın on beşinci gecesi yüz rekât kılınır, her rekâtta on defa İhlâs okunur; kılana geçmiş günahları bağışlanır.
Nevevî — el-Mecmû’da bu namazı bid‘at saymış, dayandırıldığı rivayetin bâtıl olduğunu söylemiştir.
Aslı bulunmayan bir nakle dayandırılır
Günahtan tövbe eden, hiç günahı olmayan gibidir.
Ebû Hâtim er-Râzî — zayıf saymıştır; İbn Abdilhâdî isnadının çok zayıf olduğunu söyler.
İbn Mâce ve benzeri kaynaklarda geçer
Mihenk’te künyeleriyleKim istiğfara devam ederse Allah ona her sıkıntıdan bir çıkış, her darlıktan bir kurtuluş verir ve ummadığı yerden rızıklandırır.
İbn Hacer el-Askalânî — hasen garîb demiştir; İbn Bâz zayıf olduğunu söylemiştir.
Ebû Dâvûd · İbn Mâce
Mihenk’te künyeleriyle
İstiğfâr duâlarını ve sayım halkasını Duâ’da bulursun; burada ikinci bir sayaç yok. Âdem’in ve Yûnus’un tövbeleri Peygamberler’de anlatılıyor, burada tekrarlanmıyor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
Burada hiçbir şey kaydedilmiyor.