GÖRÜNMEYENİN SINIRI: CİNLERİN MAHİYETİ, MELEKLERİN YAPISI VE SPEKÜLASYONUN HARAM OLUŞU

Yahudiler, Nebi'yi (sallallahu aleyhi ve sellem) imtihan etmek için ruhun hakikatini sordular; çünkü kendi kitaplarında bu sorunun cevabının ya peygamberi susturacağını ya da onun gerçek bir nebi olduğunu ispat edeceğini biliyorlardı. Allah Teâlâ ona, ruhun mahiyetinin insan idrakinin sınırları dışında, sırf Allah'ın emrine ve ilmine has bir mesele olduğunu bildirmesini vahyetti. Bu ayet, âlimlerin dahi bir sınırı olduğunu, ilmin nihai noktasının Allah daha iyi bilir demek olduğunu öğretir. İnsan aklının her gaybı çözebileceğini zannetmek, bizzat bu ayetin reddettiği bir kibirdir.

Cinlerin varlığı, insanlara vesvese vermesi ve bazı istisnai hallerde tesir edebilmesi Kitap ve Sünnet'le sabit, üzerinde icma edilmiş bir husustur; bunu inkâr etmek sapıklıktır. Fakat cinlerin tam olarak nasıl bir bünyeye (sûrete) sahip olduğu, hangi şekillere büründüğü, gözle nasıl görülebildikleri gibi detaylar, nassın sükût ettiği (açıklamadığı) bir alandır. Kim bu detaylarda nassa dayanmaksızın hüküm verir, hayal gücüyle veya kâhinlerin uydurduğu haberlerle bir sûret tasvir ederse, bilgisizce Allah'ın gaybına dair konuşmuş olur; bu da haramdır. Bizim vazifemiz, sabit olanı tasdik etmek, sabit olmayanda ise susmaktır.

Meleklerin hakikati nurdandır ve onlar günah işlemezler, yeme-içmeye, evlenmeye ihtiyaç duymazlar; bu, nassla sabittir. Fakat Cebrail'in kanadının büyüklüğü ne kadardır, hangi rengi taşır gibi teferruatlarda ancak sahih nassın bildirdiği kadarıyla yetinilir. Cinler ise insanın aksine ateşten yaratılmış, gözle görülmeyen fakat irade ve teklif sahibi bir yaratılıştır; bazıları mümin, bazıları kâfirdir. Onların insanlara zarar verebileceği sabittir, lakin bu, her sıradan olayı cinlere bağlama saplantısına sürüklenmemelidir; nitekim pek çok kişi, kendi gafletinin veya hastalığının sebebini araştırmak yerine hemen cine veya nazara yorarak asıl sebepleri ihmal eder.

Gayb ikiye ayrılır: Mutlak gayb, ki bunu Allah'tan başka hiç kimse bilmez; meleklerin, cinlerin ve ruhun hakikati büyük ölçüde bu kısımdandır. Nispi gayb ise bir kısım insanların bilip diğerlerinin bilmediği şeylerdir. Bir müslümana düşen, vahyin haber verdiği kadarıyla iman etmek, haber vermediği kadarında ise Allah ve Resûlü daha iyi bilir deyip durmaktır. Cinlerin şekline, seslerine dair kesin iddialarda bulunan kimse, ya kâhinlerden duyduğu bir yalanı naklediyordur ya da kendi vehmini gayb bilgisi zannediyordur; ikisi de akîde açısından tehlikelidir.

Nassın sükût ettiği yerde konuşan, Allah adına bilmediği bir şeyi söylemiş olur ki bu, Kur'an'da zina ve şirkten sonra en şiddetle yasaklanan fiillerden biridir: De ki: Rabbim ancak açık ve gizli kötülükleri, günahı... ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır (A'râf, 33). Cinlerin gaybı bildiği iddiası dahi Kur'an'la reddedilmiştir; Süleyman aleyhisselâmın vefatını, ölüm meleği onun asasını yiyen kurtçuğu gösterinceye kadar cinler dahi fark edememişlerdir (Sebe, 14). Öyleyse cinlerden gayb haberi bekleyenler, bizzat Kur'an'ın çürüttüğü bir hurafenin peşindedir.